news-details
Արարատյան Պատմություններ

Բացահայտիր Արարատը - Գլան գյուղատեղի

Գլան լքված գյուղատեղին  գտնվում է Արարատի մարզում՝ Խոսրովի անտառի խորքում՝ Միլի գետի ձախակողմյան վտակ Քարահուն գետի հովտում:

Այն կազմված է երկու հիմնական թաղամասերից՝ Ներքին և Վերին Գլաններից, որոնք միմյանցից հեռու են մոտ երկու կիլոմետր:

Այս պատմական տարածքի աշխարհագրական կոորդինատներն են մոտավորապես 39°59'31"N հյուսիսային լայնության և 44°53'14"E արևելյան երկայնության սահմաններում, որտեղ ծովի մակերևույթից բարձրությունը տատանվում է 1500-ից 1700 մետրի միջև:

​Թեև Գլան գյուղատեղիի վերաբերյալ պատմագրական ու գրավոր սկզբնաղբյուրների թողած տեղեկությունները խիստ սակավ են, նրա պատմական անցյալը սերտորեն կապված է հարևանությամբ գտնվող Աղջոց վանքի հետ:

Գլանը եղել է Աղջոց վանքի կալվածքն ու սեփականությունը: Ըստ պատմական վերլուծությունների և տեղական ավանդությունների՝ գյուղը հիմնադրվել է 1679 թվականի աղետալի ու ավերիչ երկրաշարժից հետո:

Այդ հզոր երկրաշարժի հետևանքով հիմնահատակ կործանվել էր մոտակա Աղջոց գյուղատեղին, և ողջ մնացած բնակչությունը ստիպված տեղափոխվել ու հաստատվել է այս նոր հովտում՝ հիմնելով Գլան գյուղը:

​Այսօր տարածքում պահպանված ամենաարժեքավոր մշակութային կոթողները Ներքին և Վերին Գլանների հին գերեզմանոցներն են:

Դրանք վկայում են միջնադարյան հայկական քարագործական մշակույթի բարձր մակարդակի մասին։

Գերեզմանատներում հայտնաբերվել և ուսումնասիրվել են տարբեր դարաշրջանների պատկանող բազմաթիվ խաչքարեր և տապանաքարեր: Դրանց թվում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում մամռապատ, օրորոցաձև և ուղղանկյուն տապանաքարերը, որոնց ճակատային և կողային մասերում քանդակված են հավասարաթև ու ծաղկած խաչերի պատկերներ՝ կամարակապ խորանների մեջ:

Կան նաև գետնին տապալված, հողմահարված, բայց դեռևս ցայտուն արտահայտված խաչային կոմպոզիցիաներով քարաբեկորներ, որոնք արտացոլում են տեղի վարպետների ինքնատիպ ոճը:

Այս հուշարձանախմբերը պարբերաբար ներառվում են պատմամշակութային ժառանգության պահպանության Արարատի մարզային ծառայության պատասխանատուների շրջայցերի և մոնիթորինգի ծրագրերում՝ դրանց վիճակը վերահսկելու և հետագա սերունդների համար պահպանելու նպատակով:

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության