«Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի անձեռնմխելի ու խորհրդավոր բնության գրկում է թաքնված միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր և աշխարհիկ կյանքի ուշագրավ վկաներից մեկը՝ Վանաստան հնագույն գյուղատեղին։

Այս պատմական բնակատեղին ծավալվել է Ազատ գետի վերին հոսանքի աջակողմյան ափին ձգվող ընդարձակ ու դժվարամատչելի դարավանդի վրա, ինչը բնորոշ էր միջնադարյան պաշտպանական և ամրացված բնակավայրերին։

Գյուղատեղիի հենց կենտրոնական, ամենաբարձր հարթակի վրա, որն ավարտվում է ազդեցիկ ժայռապատով, վեր է խոյանում համալիրի գլխավոր մշակութային ու կրոնական կոթողը՝ 13-րդ դարով թվագրվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Այս սրբավայրն իրենից ներկայացնում է զուսպ, բայց միևնույն ժամանակ վեհաշուք ճարտարապետական կառույց, որն ամբողջությամբ կառուցված է տեղական, մաքուր տաշված մուգ բազալտե քարերից։

Սրբատաշ բազալտի օգտագործումը ոչ միայն ապահովել է կառույցի բացառիկ կայունությունն ու ամրությունը դարերի ընթացքում տեղի ունեցած երկրաշարժերի ու բնական աղետների հանդեպ, այլև հուշարձանին հաղորդել է յուրօրինակ խստաշունչ գեղեցկություն, որը հիանալիորեն միախառնվում է շրջակա ժայռոտ լանդշաֆտին։

​Եկեղեցու պատերին և դրան հարող տարածքում նկատելի են հայկական միջնադարյան քանդակագործության տարրեր, խաչապատկերներ ու հնամենի գերեզմանաքարերի մնացորդներ, որոնք վկայում են, որ Վանաստանը ժամանակին եղել է աշխույժ մշակութային ու հոգևոր կենտրոն։

Տարածքը պարբերաբար գտնվում է Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության մասնագետների ուշադրության կենտրոնում, որոնց իրականացրած գիտական ու մոնիթորինգային շրջայցերը թույլ են տալիս արձանագրել հուշարձանի ներկա վիճակը, պահպանել կառույցի կիսավեր հատվածները և կանխել բնական էրոզիայի հետագա ազդեցությունը։

​Այս պատմական վայրը տեղակայված է Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզում, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի հատուկ պահպանվող գոտում, Ազատ գետի կիրճի վերին հոսանքների աջ ափին։

Այս հնավայրի և նրա սրտում գտնվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ճշգրիտ աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ 40°03′02″N 44°53′35″E, ինչը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին և էկոտուրիզմի սիրահարներին հստակորեն քարտեզագրել ու հասնել այս դժվարանցանելի, բայց չափազանց արժեքավոր պատմական հուշարձանախմբին։