Գյուղաձոր գյուղատեղին սովորական լքված բնակավայր չէ. այն միջնադարյան Հայաստանի ուրբանիստական մշակույթի և լեռնային բնակավայրերի կառուցման փայլուն օրինակ է։

Գյուղատեղին գտնվում է բնական մի ամրոց հիշեցնող հարթակի վրա։ Այն շրջապատված է անդնդախոր ձորերով և բարձրադիր լեռներով, ինչը միջնադարում ապահովել է բնական պաշտպանվածություն։

 Գյուղն ունեցել է սեփական ջրաղբյուրները և առվակների համակարգը, որոնք սնվում էին Երանոսի լեռների հալոցքաջրերից և աղբյուրներից։ Սա թույլ էր տալիս զբաղվել ոչ միայն անասնապահությամբ, այլև այգեգործությամբ։

Գյուղաձորը  կարևոր հանգույց  է եղել Հավուց Թառի վանքի և Աղջոց սուրբ Ստեփանոս վանական համալիրի միջև ընկած ճանապարհին։

Բնակելի տների մնացորդները փաստում են, որ այստեղ կիրառվել է հայկական ժողովրդական տան՝ գլխատան նախատիպը։​

 Շինությունների ստորին շերտերը կառուցված են խոշոր, կոպտատաշ բազալտե քարերից, որոնք իրար են միացված հողաշաղախով կամ կրաշաղախով։

Տներից բացի, տեսանելի են մարագների, գոմերի և հացահատիկի հորերի հետքերը, ինչը խոսում է զարգացած տնտեսության մասին։

Գյուղում եղել է եկեղեցի (հիմնականում թվագրվող 12-13-րդ դարերով), որն այսօր ավերված է, սակայն դրա հիմքերը և թափված սրբատաշ քարերը դեռ տեսանելի են։

Գյուղատեղիի ամենաարժեքավոր մասը միջնադարյան ընդարձակ գերեզմանոցն է, որտեղ առկա են տարբեր դարաշրջանների հուշարձաններ.​

. 10-11-րդ դարերի խաչքարեր: Սրանք առանձնանում են իրենց պարզությամբ։ Խաչի թևերը հիմնականում ավարտվում են կլորավուն կամ գնդաձև զարդերով, իսկ քանդակները խորը չեն։​

. 13-14-րդ դարերի (Զաքարյանների շրջան) խաչքարեր: Այս շրջանի խաչքարերը Գյուղաձորում աչքի են ընկնում բարդ երկրաչափական և բուսական զարդանախշերով։ Կենտրոնական խաչի շուրջ հաճախ հանդիպում են «կենաց ծառի» մոտիվներ և նուրբ հյուսվածքներ։​

. Տապանաքարեր: Գերեզմանոցում կան օրորոցաձև և հարթ տապանաքարեր։ Որոշ տապանաքարերի վրա պահպանվել են կենցաղային տեսարաններ պատկերող քանդակներ (օրինակ՝ խնջույքի տեսարան, հեծյալներ), որոնք պատկերացում են տալիս տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության կյանքի մասին։

 Գյուղատեղին ընդգրկում է 9-17-րդ դարերի մշակութային շերտեր։ Ամենաարժեքավոր գտածոներից է 1029 թ. (ՆՀ թվական) 10-տողանոց հայատառ արձանագրությունը, որը փաստում է Բագրատունյաց շրջանի ծաղկուն կյանքի մասին։

Այն գրված է դասական երկաթագրով (միջնադարյան հայկական մոնումենտալ գիր), և սկսվում է քրիստոնեական բանաձևով («Յանուն Աստուծոյ...»)։

Արձանագրության մեջ հիշատակվում են տեղի իշխանավորների կամ հոգևոր սպասավորների անուններ, ովքեր եղել են տվյալ հուշարձանի կամ հարակից եկեղեցու կառուցման նախաձեռնողները։

Տառերի խորությունը և գծագրությունը վկայում են, որ Գյուղաձորում գործել է պրոֆեսիոնալ քարգործ-վիմագրողների դպրոց։

Բացի այս արձանագրությունից, նույն հատվածում պահպանվել է նաև 11-12-րդ դարերի մի կոթող, որն իրենից ներկայացնում է քառակող սյունատիպ հուշարձան։ Թեև դրա վերնամասը ջարդված է, այն հետաքրքիր է իր զարդաքանդակներով, որոնք բնորոշ են նախախաչքարային շրջանից դեպի դասական խաչքար անցման փուլին։

Գյուղը դատարկվել է 17-րդ դարի սկզբին՝ Շահ Աբասի մեծ բռնագաղթի հետևանքով, երբ Արարատյան դաշտի և հարակից շրջանների հայությունը բռնի տեղահանվեց Պարսկաստան։

Հետագայում այստեղ բնակվել են եկվոր թուրքալեզու ցեղեր, սակայն հայկական մշակութային հետքն այնքան հզոր է եղել, որ այն մինչ օրս մնում է որպես հայկական միջնադարյան հուշարձանախումբ։

Գյուղատեղին գտնվում է Արարատի մարզում՝ Խոսրովի անտառ պետական արգելոցի տարածքում։

Կոորդինատներ. 39.9975°N, 44.8322°E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության