Հայկական միջնադարյան մշակույթի եզակի նմուշներից մեկն է ժայռակերտ խաչքար-ճանապարհացույցը:

Ի տարբերություն սովորական (կանգնեցված) խաչքարերի, սա ինքնաբուն կամ ժայռակերտ խաչքար է։ Սա նշանակում է, որ վարպետը ոչ թե առանձին քար է մշակել և բերել տեղադրել, այլ հենց տեղում առկա բնական հսկա ժայռաբեկորի մեջ փորել է խորշ և ստեղծել հորինվածքը։

Խաչքարն ունի ուղղանկյունաձև խորան, որի վերնամասն ավարտվում է սրածայր կամարով (ֆրոնտոնով)։ Սա բնորոշ է 13-րդ դարի վերջի հայկական ճարտարապետությանը։

Կենտրոնական մասում պատկերված է կենաց ծառի խորհրդանիշը հիշեցնող ծաղկած խաչը, որի թևերը վերջանում են բողբոջներով։

Չնայած 740-ից ավելի տարիների հնությանը, խաչքարի հիմնական ուրվագծերը և փորագրված շրջանակը բավականին լավ են պահպանվել, թեև մակերեսը պատվել է քարաքոսերով ու բնական էրոզիայով։

Այս խաչքարը կոչվում է «ճանապարհացույց», քանի որ այն կատարել է մի քանի կարևոր գործառույթ միջնադարյան մարդու համար.

Միջնադարում չկային ցուցանակներ։ Նման խոշոր և տեսանելի ժայռակերտ հուշարձանները ծառայում էին որպես «փարոսներ»։

Ճանապարհորդը գիտեր, որ հասնելով այս խաչքարին, նա ճիշտ ուղու վրա է դեպի Կաքավաբերդ կամ հակառակ ուղղությամբ՝ դեպի Գառնի։

Ճանապարհորդները, տեսնելով խաչքարը, կանգ էին առնում աղոթքի և հանգստի համար։

Համարվում էր, որ սուրբ նշանը պաշտպանում է ճանապարհը ավազակներից և վայրի գազաններից։

Հաճախ նման կոթողները նշում էին նաև տարբեր իշխանական տիրույթների կամ վանքապատկան հողերի սահմանները։

​Այս տարածքը դեռ 4-րդ դարից եղել է հայոց արքաների որսատեղին և ռազմավարական կարևոր գոտի։

Ճանապարհը, որի եզրին գտնվում է խաչքարը, կապում էր երկու կարևոր ամրոցներն ու բնակավայրերը։

Այսօր այս հուշարձանը կարևոր է ոչ միայն որպես կրոնական կոթող, այլև որպես միջնադարյան Հայաստանի ճանապարհային ցանցի և լանդշաֆտային դիզայնի բացառիկ նմուշ։

Տեղակայումը. Գտնվում է Խոսրովի անտառ պետական արգելոցի տարածքում՝ Գառնի-Կաքավաբերդ հին ճանապարհի եզրին:

Կոորդինատները.40.0988° N, 44.8252° E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության