Այգավանի բնակատեղին (հայտնի է նաև որպես Այգավանի բլուր) հայկական լեռնաշխարհի վաղ բրոնզեդարյան մշակույթի կարևոր օջախներից է։
​
​Բնակատեղին գտնվում է Արարատյան դաշտի հարավարևելյան մասում՝ Արաքս գետի հին հունին մոտ։ Այն իրենից ներկայացնում է արհեստական բլուր (թել), որը գոյացել է հազարամյակների ընթացքում իրար հաջորդող կավաշեն կառույցների քայքայման և շերտավորման արդյունքում։

Բնակատեղին զբաղեցնում է մոտ 2,2 հեկտար տարածք։

Այն թվագրվում է Ք.ա. III հազարամյակով (բրոնզի դար)։

​Տարածքում հայտնաբերվել են նաև ավելի ուշ շրջանի՝ Ք.ա. 10-8-րդ դարերի (երկաթի դար) հնագիտական նյութեր։

Սա փաստում է, որ տարածքը բնակեցված է եղել հազարամյակներ շարունակ։

Բնակարանները հիմնականում եղել են կլոր կամ ուղղանկյուն հատակագծով՝ կառուցված հում աղյուսից և քարե հիմքերի վրա։

Կենտրոնում սովորաբար եղել է կրակարանը (օջախը), որն ուներ նաև ծիսական նշանակություն։

​Պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են կավե ամաններ, տարբեր չափերի և ձևերի խեցեղենն, հին բնակատեղիի մնացորդներ։

​​Պեղումները ցույց են տվել, որ հին այգավանցիները վարել են նստակյաց կյանք.
​
Հայտնաբերվել են քարե աղորիքներ, սանդեր և բույսերի (ցորենի, գարու) մնացորդներ։ Սա փաստում է զարգացած հողագործության մասին։

Գտնվել են խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների ոսկորներ։

​Բացի խեցեգործությունից, զարգացած է եղել մետաղագործությունը (բրոնզե իրեր) և քարի մշակումը (օբսիդիանից կամ վանակատից պատրաստված նետասլաքներ, դանակներ)։
​
​Բնակատեղին չի լքվել վաղ բրոնզի դարից հետո։ Վերին շերտերում հանդիպում են նյութեր, որոնք վկայում են, որ բնակավայրը ծաղկուն է եղել նաև Ուրարտական պետության ձևավորմանն նախորդող և հաջորդող շրջանում (Ք.ա. 1-ին հազարամյակի սկիզբ)։

Այս շրջանի խեցեղենն արդեն ավելի կատարելագործված է՝ պատրաստված բրուտագործական դազգահով։

​Այգավանը  «կապող օղակ»  է Արարատյան դաշտի տարբեր ժամանակաշրջանների հուշարձանների միջև։

Այն թույլ է տալիս հնագետներին ուսումնասիրել, թե ինչպես է փոխվել մարդու կենցաղն ու տնտեսությունը անցումային փուլերում։

​Քանի որ բնակատեղին գտնվում է ժամանակակից գյուղատնտեսական հողերի հարևանությամբ, այն մշտապես գտնվում է հնագետների ուշադրության կենտրոնում՝ պահպանության և նոր ուսումնասիրությունների նպատակով։

Այգավանի բնակատեղին ընդգրկված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան։

Տեղակայումը `Այգավանի բնակատեղին գտնվում է Արարատի մարզի Այգավան գյուղի հյուսիսարևմտյան եզրին, Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհի և Երևան-Երասխ երկաթգծի հարևանությամբ։

Կոորդինատներ`39.876414°N,44.658139°E