Բայբուրդ (կամ Բաբերդ) գյուղատեղին Հայաստանի ամենահին և պատմականորեն հարուստ բնակավայրերից է, որը գտնվում է Խոսրովի անտառ պետական արգելոցի «Խոսրով» տեղամասում:
​
​Գյուղատեղին գտնվում է Ազատ գետի վերին հոսանքում, որտեղ միախառնվում են Միլի գետի երկու վտակները՝ Աղջոն և Գլանը:
​
Տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս անտիկ շրջանում: Դրա վկայությունն է այստեղ հայտնաբերված հունարեն արձանագրությունը, որը թվագրվում է II-III դարերին:
​
Ըստ ավանդության՝ այս բնակավայրը հիմնել են Բարձր Հայքի Բաբերդ (այժմյան Թուրքիայի տարածքում) քաղաքից տեղափոխված հայերը, ովքեր նոր բնակավայրն անվանել են իրենց հայրենի քաղաքի պատվին:

​ Գյուղը վերջնականապես դատարկվել է 1604 թվականին՝ Շահ Աբասի կազմակերպած բռնագաղթի ժամանակ:

Հետագայում այստեղ բնակվել են թյուրքալեզու ցեղեր, սակայն 1950-ականներից սկսած այն վերջնականապես լքվել է և այժմ անմարդաբնակ է:

​Գյուղատեղիի գլխավոր զարդը նրա վաղ քրիստոնեական եկեղեցին է, որը թվագրվում է V-VI դարերին:
​
Այն պատկանում է միանավ բազիլիկ եկեղեցիների տիպին:

Կառուցված է տեղական կոպտատաշ և սրբատաշ բազալտից ու տուֆից:

Եկեղեցու ներսում և շուրջը պահպանվել են եզակի խոյակներ, որոնք զարդարված են վաղ միջնադարին բնորոշ հավասարաթև «բոլորակ» խաչերով:

Եկեղեցու հարավային կողմում եղել է արտաքին սրահ կամ մատուռ, ինչը բնորոշ էր այդ ժամանակաշրջանի հայկական ճարտարապետությանը:
​
​Եկեղեցու շրջակայքում տարածվում է հսկայական միջնադարյան գերեզմանոց:

Այստեղ կարելի է տեսնել խաչքարագործության զարգացման գրեթե բոլոր փուլերը՝ սկսած վաղ միջնադարյան պարզ թևավոր խաչերից մինչև զարգացած միջնադարի (XII-XV դդ.) նախշազարդ խաչքարեր:
​
Կան բազմաթիվ օրորոցաձև և կենցաղային պատկերներով տապանաքարեր, որոնք պատմում են տեղի բնակչության զբաղմունքի (որսորդություն, գինեգործություն) մասին:
​
​Բայբուրդի ամենաառեղծվածային գտածոներից է քարի վրա փորագրված հակադարձ (հայելային) հունարեն արձանագրությունը
​«Մի այնպիսի տեղ, որտեղ կա առողջություն և երանություն...»
​Այս արձանագրությունը հուշում է, որ տարածքը հնում հայտնի է եղել իր բուժիչ կլիմայով կամ եղել  է հանգստավայր հայ նախարարական տների համար:
​
​Բնակատեղին գտնվում է Արարատի մարզի Գեղարդ գյուղից մոտ 12-14 կմ հարավ-արևելք՝ դժվարանցանելի տարածքում:
​
Հնարավոր է հասնել միայն ամենագնաց մեքենաներով կամ քայլարշավով:
​
Քանի որ այն պետական արգելոցի տարածքում է, անհրաժեշտ է նախապես տոմս գնել կամ թույլտվություն ստանալ «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի վարչությունից։

Տեղակայումը

 Արարատի մարզ, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոց:

Կոորդինատներ

40.018056°N, 44.829722°E
​