Ավանիկ կամ Փոքր Շեն գյուղատեղին  Հայաստանի միջնադարյան բնակավայրերի ամենաինքնատիպ և երկարակյաց օրինակներից մեկն է, որի պատմական շերտերը ձգվում են ավելի քան 15 դար։

Այս բնակավայրը պատմականորեն եղել է ռազմավարական կարևոր հանգույց, որը կապել է Արարատյան դաշտը Գեղամա լեռների արոտավայրերի և հոգևոր խոշոր կենտրոնների հետ։

​Գյուղատեղիի ամենաարժեքավոր կառույցը վաղքրիստոնեական եկեղեցին է, որը մասնագիտական վերլուծությունների համաձայն թվագրվում է IV-V դարերով։

Այն կառուցված է տեղական կոպտատաշ և սրբատաշ քարերով, ունի միանավ բազիլիկի հորինվածք, որի պատերի զգալի մասը, չնայած կիսավեր վիճակին, դեռևս կանգուն է։

Այս տաճարը վկայում է այն մասին, որ Ավանիկը եղել է ձևավորված համայնք քրիստոնեության պետականորեն ընդունման առաջին իսկ դարերից։

Բացի եկեղեցուց, տարածքում սփռված են բազմաթիվ կենցաղային շինությունների ավերակներ, որոնք թույլ են տալիս պատկերացում կազմել միջնադարյան հայկական գյուղի կառուցվածքի մասին։

​Բնակավայրի պատմությունը սերտորեն շաղկապված է հայ առաքելական եկեղեցու խոշոր վանքերի հետ։ Սկզբնական շրջանում այն եղել է  մոտակայքում գտնվող Հավուց Թառ վանական համալիրի սեփականությունը և ծառայել որպես վանքապատկան կալվածք։

Սակայն XVIII դարից սկսած, եկեղեցական վերաբաժանումների արդյունքում, գյուղը փոխանցվել է Խոր Վիրապի վանքի տնօրինությանը։

Այս փաստը վկայում է բնակավայրի տնտեսական կայունության մասին, քանի որ այն դարեր շարունակ ի վիճակի է եղել բերք ու բարիք մատակարարել հոգևոր կենտրոններին։

​Տարածքում պահպանված գերեզմանոցը ևս մեկ պատմական գանձարան է, որտեղ առկա են միջնադարյան խաչքարեր և յուրօրինակ տապանաքարեր։

Դրանց վրայի զարդանախշերը և երբեմն հանդիպող պատկերաքանդակները արտացոլում են տեղի բնակչության հոգևոր ընկալումներն ու կենցաղային մանրամասները։

Չնայած գյուղատեղին վերջնականապես լքվել է XX դարի սկզբին՝ բնակչության տեղաշարժի և խոշորացման հետևանքով, այն այսօր էլ պահպանում է իր պատմական շունչը որպես բացօթյա թանգարան։

Ավանիկը ներկայումս գտնվում է Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության հսկողության տակ և կարևորագույն ուղղություն է  պատմաբանների, հնագետների և էկոտուրիզմի սիրահարների համար, ովքեր ցանկանում են տեսնել անաղարտ մնացած միջնադարյան ժառանգությունը։

Այն գտնվում է Արարատի մարզում՝ Ազատ գետի աջակողմյան բարձրադիր սարալանջին, ծովի մակարդակից մոտ 1300-1400 մետր բարձրության վրա։ 

Կոորդինատներն են մոտավորապես 40.0632° N, 44.7571° E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության