Միջնադարյան Հայաստանի ամենաինքնատիպ ու խորհրդավոր բնակավայրերից մեկն է  «Կարակոյուն» կամ «Սև ոչխար» գյուղատեղին:

Այս հնավայրը, որն իրականում պատմական Ուրծ գավառի հնագույն և ամենաերկարակյաց բնակատեղիներից է, զարմացնում է իր մշակութային շերտերի խտությամբ՝ սկսած IX դարից մինչև XX դարի կեսերը:

Գյուղատեղիի աշխարհագրական դիրքը՝ կտրված ձորակներով ու բնական պատնեշներով, դարեր շարունակ այն դարձրել է անառիկ ամրոց հիշեցնող բնակավայր, որտեղ կյանքը կանգ է առել միայն 1945-1952 թվականներին՝ խորհրդային «բնակավայրերի խոշորացման» քաղաքականության հետևանքով, երբ տեղի բնակիչները ստիպված եղան լքել իրենց հայրենի տները և տեղափոխվել հարթավայրային շրջաններ:

​Այս վայրի պատմական արժեքը կենտրոնացած է նրա երկու խոշոր գերեզմանոցներում, որտեղ պահպանվել են շուրջ յոթ տասնյակ խաչքարեր և տապանաքարեր:

Դրանցից 13-ն ունեն արժեքավոր արձանագրություններ, իսկ 5-ը՝ հստակ թվագրություն, որոնք փաստում են գյուղի ծաղկման տարբեր փուլերը՝ 1205, 1213, 1233, 1525 և 1551 թվականներին:

Հատկապես ուշագրավ են 1551 թվականին կանգնեցված երկու մոնումենտալ բազալտե խաչքարերը, որոնք նվիրված են գյուղի վերաշինմանը:

Դրանցից մեկի հեղինակը հայտնի վարպետ Խաչատուրն է, իսկ մյուսի վրա փորագրված է գյուղի հիմնադրի՝ Մարգարի անունը:

Գյուղատեղիի կենտրոնական մասում գտնվող Օհանիսի օրորոցաձև տապանաքարը (XVI-XVII դդ.) իր վրա կրում է Պռոշյան իշխանական տոհմի զինանշանը՝ արծիվը ճանկերում գառ, ինչը վկայում է բնակավայրի բարձր կարգավիճակի և ազնվականական սերտ կապերի մասին:

Տարածքում այսօր էլ տեսանելի են XII-XIII դարերի բնակելի և տնտեսական շենքերի ավերակները, ձիթհանը, ջրաղացն ու հնամենի աղբյուրը, որոնք պատկերացում են տալիս միջնադարյան հայկական գյուղի ինքնաբավ տնտեսության մասին:

Այս հնավայրը ոչ միայն քարե լուռ վկա է, այլև բացօթյա թանգարան, որը պահպանում է Ուրծ գավառի երբեմնի հզորության և հայ շինականի տոկունության պատմությունը:

Գյուղատեղին գտնվում է Այգավանից դեպի հյուսիս-արևելք ընկած լեռնային բարձրադիր գոտում՝ Վեդի գետի աջակողմյան սարահարթին։

Կոորդինատներ. 39.9205° N, 44.8722° E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության