Արարատյան դաշտի հարավային դարպասների մոտ՝ բիբլիական Մասիսների ուղիղ հայացքի ներքո, փռված է մի բնակավայր, որի պատմությունը ոչ թե պարզապես ժամանակագրություն է, այլ աննկուն կամքի և մարտական ոգու տարեգրություն։

Սա հնամենի Արարատ գյուղն է, որը ժողովրդի հիշողության մեջ հավերժացել է իր նախկին՝ Դավալու անվամբ։

Եթե Հայաստանի շատ գյուղեր հայտնի են իրենց մշակույթով կամ բերքով, ապա Արարատն առաջին հերթին հայտնի է իր տեսակով՝ զինված պատվասիրությամբ։

Այստեղ յուրաքանչյուր տուն պատմականորեն եղել է փոքրիկ ամրոց, իսկ յուրաքանչյուր բնակիչ՝ հմուտ ռազմիկ, ինչի շնորհիվ գյուղը նույնիսկ ամենածանր ու խառը  ժամանակներում մնացել է անառիկ ու երբեք չի ենթարկվել թալանի։

Նրանց ահն ու հարգանքն այնքան մեծ է եղել շրջակա ավազակախմբերի վրա, որ նույնիսկ ժողովրդական հումորն է արձանագրել այդ փաստը՝ ավանդելով, թե գյուղ մտած ուղտն («դավան») անգամ վախից լու է դարձել։

Այս ինքնապաշտպանական ամուր բնազդը ձևավորել է մի յուրահատուկ կերպար, որտեղ հյուրասիրությունն ու խաղաղասիրությունը միահյուսված են զենքին տիրապետելու բացառիկ հմտության հետ։

​Գյուղն ունի ռազմավարական նշանակալի դիրք՝ տեղակայված լինելով Երևան-Նախիջևան մայրուղու վրա, մարզկենտրոն Արտաշատից մոտ 20 կմ հարավ-արևելք։

Աշխարհագրական առումով այն սեղմված է արևելքից ձգվող Ուրծի լեռների և արևմուտքում հոսող սահմանապահ Արաքս գետի միջև, ինչը պատմականորեն լրացուցիչ պաշտպանական նշանակություն է տվել բնակավայրին։

Գյուղի հնագույն արմատները հասնում են մինչև Երևանի նահանգի ժամանակները, իսկ 1935 թվականին այն պաշտոնապես ստացել է իր ներկայիս՝ խորհրդանշական Արարատ անունը։

Բացի մարտական փառքից, գյուղը հայտնի է նաև իր կրթական ամուր հիմքերով, որոնց վառ ապացույցն է հին դպրոցի հիմքի վրա գործող ներկայիս թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։

Այսօր էլ Արարատը շարունակում է մնալ հայկական ոգու այն հենակետերից մեկը, որտեղ լեռների հանդարտությունն ու բնակիչների խրոխտ տեսակը ստեղծում են անկրկնելի մի միջավայր։

Արարատ գյուղը գտնվում է Արարատի մարզում, Երևանից մոտ 50 կմ հեռավորության վրա։

 Կոորդինատներն են՝ 39.8311° N, 44.7056° E։