Արտաշատի հնավայրը հայկական հելլենիզմի ամենաարժեքավոր հուշարձանն է։

Տասնամյակներ տևած պեղումները բացահայտել են քաղաքի շքեղության ու զարգացվածության մասին վկայող բացառիկ նմուշներ։

Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է ավելի քան 8,000 կավե կնիք։ Սրանք օգտագործվել են պաշտոնական գրագրությունների և առևտրային պայմանագրերի վրա։ Կնիքների վրա պատկերված են.

. Հայոց արքաների դիմանկարները

. Հունական դիցարանի աստվածները (Ապոլոն, Աթենաս, Արտեմիս)

. Կենդանակերպի նշաններ և զարդանախշեր

Սա ապացուցում է, որ Արտաշատը եղել է միջազգային առևտրի խոշորագույն հանգույց և ունեցել է զարգացած դիվանագիտական արխիվ։

Բլուրներից մեկի վրա հայտնաբերվել է 7 սենյականոց բաղնիքի համալիր։ Սենյակների հատակը զարդարված է գունավոր քարերից պատրաստված խճանկարներով (մոզաիկա), որոնք պատկերում են ծովային տեսարաններ և դիցաբանական կերպարներ։

Հայտնաբերվել են ավելի քան 20 հսկայական հիմքեր, որոնք կազմել են կամարաշար ջրատար։ Այն ջուր է մատակարարել քաղաքին մոտ 20 կմ հեռավորությունից՝ Գառնիի լեռներից։

Քաղաքը շրջապատված է եղել 10 կմ երկարությամբ հզոր պարիսպներով, որոնք կառուցված էին հում աղյուսից՝ սրբատաշ քարե հիմքերի վրա։

 Եզակի գտածոներից են.

. Արտաշատի Աֆրոդիտե

Սպիտակ մարմարից կերտված հոյակերտ արձան (մ.թ.ա. II-I դդ.), որը  հելլենիստական քանդակագործության գլուխգործոց է։

. Թատերական նմուշներ

 Քանի որ Արտաշատում է հիմնադրվել հայկական առաջին թատրոնը, պեղվել են բազմաթիվ կավե դիմակներ և դերասանների պատկերող արձանիկներ։

. Դրամներ

Հայտնաբերվել են Տիգրան Մեծի, Արտավազդ Բ-ի, ինչպես նաև հռոմեական, պարթևական ու սելևկյան դրամներ։

Այցելուները կարող են տեսնել քաղաքի պարիսպների մնացորդները, բաղնիքների հիմքերը և միջնաբերդի տարածքը հենց տեղում։ Սակայն առավել արժեքավոր նյութական գտածոները (բուլլաները, Աֆրոդիտեի արձանը, դրամները) պահվում և ցուցադրվում են Հայաստանի պատմության թանգարանում (Երևան, Հանրապետության հրապարակ)։

Արտաշատի պեղումները շարունակվում են առ այսօր, և յուրաքանչյուր տարի հնագետները հայտնաբերում են նորանոր շերտեր, որոնք փոխում են մեր պատկերացումները հին աշխարհի մասին։

Հնավայրը գտնվում է Արարատի մարզի Լուսառատ գյուղի մոտ՝ Խոր Վիրապի վանքի շուրջը սփռված բլուրների վրա։

Կոորդինատներ. 39.8783° N, 44.5761°E