Հայաստանի լեռնային լանջերը լի են բազմադարյա գաղտնիքներով, որոնցից մեկը Արջանոց (Արջանոցաց) գյուղատեղին է։

Գտնվելով Արարատի մարզի բարձրադիր գոտում՝ այս հնավայրը պատմում է միջնադարյան հայ շինականի տոկունության և բնության հետ ներդաշնակ ապրելու արվեստի մասին։

​Գյուղատեղին թվագրվում է 8-17-րդ դարերով։ Այն ապրել է իր ծաղկման շրջանը զարգացած միջնադարում (12-14-րդ դդ.), երբ Ուրցաձորի հովիտը եղել է տնտեսական և ռազմավարական կարևոր հանգույց։

Բնակավայրը լքվել է ուշ միջնադարում՝ հավանաբար պատերազմների կամ բնակչության՝ դեպի առավել մատչելի հարթավայրային գոտիներ տեղափոխվելու պատճառով։

​Գյուղատեղին  ինքնատիպ «բացօթյա թանգարան» է, որտեղ պահպանվել են շուրջ 50 բնակելի տների հիմքեր։

Դրանք հիմնականում կիսագետնափոր շինություններ են, որոնք կառուցվել են տեղական կոպտատաշ բազալտով։

Տարածքի ամենատպավորիչ հատվածը ։9-16-րդ դդ.-ի միջնադարյան գերեզմանոցն է։

Այստեղ կարելի է տեսնել օրորոցաձև տապանաքարեր, որոնց վրա երբեմն հանդիպում են կենցաղային քանդակներ (որսի տեսարաններ, զենքեր), խաչքարեր` 13-15-րդ դարերի բնորոշ նախշազարդերով, որոնց մի մասը խոնարհված է կամ բեկորների տեսքով։

Գյուղի մոտակայքում պահպանվել են բնական սառնորակ աղբյուրներ, որոնք դարեր շարունակ կյանք են տվել բնակավայրին։

​«Արջանոց» անունը տեղացիների մոտ կապվում է մի քանի հետաքրքիր զրույցների հետ։

Ըստ ժողովրդական ավանդության՝ այս վայրը նախքան մարդկանցով բնակեցվելը եղել է լեռնային արջերի սիրելի հավաքատեղին (որջերի վայր)։

Երբ առաջին բնակիչները հաստատվել են այստեղ, անունը թողել են նույնը՝ որպես հարգանքի տուրք տեղանքի տերերի՝ արջերի նկատմամբ։

Մեկ այլ լեգենդ պատմում է, որ գյուղի հիմնադիրները մոլորվել են լեռներում և ծարավից տանջվելիս հետևել են մի արջի, որը նրանց հասցրել է թաքնված մի աղբյուրի։ Հենց այդ աղբյուրի շուրջ էլ կառուցվել է առաջին տունը։

Զբոսաշրջության համար ամենահարմարը  մայիսից հոկտեմբեր ամիսներն են, երբ ալպիական ծաղիկները ծածկում են լանջերը։

 Հուշարձանը գտնվում է պետական պահպանության ներքո։ Խստիվ արգելվում է տեղաշարժել քարերը կամ վնասել տապանաքարերը։

Արջանոցը գտնվում է Ուրցաձորից մոտ 35 կմ արևելք։ Այն տեղակայված է Գեղամա լեռնաշղթայի բարձրադիր՝ ալպիական մարգագետինների գոտում։

Կոորդինատներ. 39.9722°N, 45.0292°E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության ֆեյսբուքյան էջից