Գյուղատեղի Խնուտը  Արարատյան դաշտի լեռնային գոտու բնակավայրերից մեկն է: 

Այս բնակավայրը հայտնի է որպես «լռության գյուղ», քանի որ այն պահպանել է 10-17-րդ դարերի հայկական լեռնային գյուղի գրեթե անաղարտ կառուցվածքը։

Ի տարբերություն հարթավայրային գյուղերի, Խնուտը կառուցված է դարավանդաձև (տերասաձև) սկզբունքով։ Տները դասավորված են լեռնալանջին այնպես, որ մեկի տանիքը հաճախ ծառայել է որպես բակ վերևի տան համար։

Օգտագործվել են բացառապես տեղական կոպտատաշ բազալտը և կրաշաղախը։

Գյուղատեղիի տարածքում նկատելի են ձիթհանների, ջրաղացների և հորերի հետքեր, ինչը վկայում է, որ 10-17-րդ դարերում այն եղել է ինքնաբավ և հարուստ բնակավայր։

Գյուղատեղիի կենտրոնական մասում պահպանվել են եկեղեցու ավերակները, որը թվագրվում է 13-րդ դարին (հավանաբար վերակառուցվել է 10-րդ դարի հիմքի վրա)։

Այն փոքր միանավ թաղակապ դահլիճ է։ Պատերի մեջ ագուցված են եղել նախշազարդ խաչքարեր։

Եկեղեցու բարավորներին և պատերին եղել են հիշատակարաններ, որոնք փաստում են տեղի իշխանական տոհմերի նվիրատվությունների մասին։

Խնուտի ամենաազդեցիկ հատվածը գերեզմանոցն ու խաչքարերն են։

Կան մեծ քանակությամբ օրորոցաձև և տապանաձև քարեր։ Դրանց վրա փորագրված են կենցաղային պատկերներ՝ հեծյալներ, զինված մարդիկ, խնջույքի տեսարաններ, ինչը բնորոշ է 16-17-րդ դարերի հայկական գերեզմանային արվեստին։

Գերիշխում է Զաքարյանների շրջանի «ծաղկած խաչի» մոտիվը՝ նուրբ երկրաչափական հյուսվածքներով։

10-13-րդ դարերում Խնուտը եղել է կարևոր հենակետ Գեղամա լեռների և Արարատյան դաշտի միջև։ Այն սպասարկել է առևտրային քարավաններին, որոնք խուսափում էին հիմնական ճանապարհների վտանգներից։​

1604 թվականին Շահ Աբասի «մեծ սուրգունի» ժամանակ գյուղը դատարկվել է։ Բնակիչները տեղահանվել են Պարսկաստան։ Դրանից հետո գյուղը երբեք չի վերականգնել իր նախկին փառքը և աստիճանաբար վերածվել է ամառանոցի կամ անասնապահական կայանի, մինչև վերջնականապես լքվել է։

Խնուտը պարզապես ավերակ չէ, այլ բացօթյա թանգարան, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես է ապրել հայ շինականն ու ազնվականը բարձրլեռնային գոտում 700 տարի շարունակ։

Տեղակայումը. Արարատ գյուղից  մոտ 32 կմ արևելք, Վեդի գետի վերին ավազանում։

Կոորդինատներ.39.9572'° N, 45.0214° E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության ֆեյսբուքյան էջից