Մեր լեռնաշխարհի հնագույն պաշտպանական կառույցներից մեկն է  Լանջառի կիկլոպյան ամրոցն ու դամբարանադաշտը։

Այս հնագույն հուշարձանախումբը թվագրվում է մ.թ.ա. 2-1-ին հազարամյակներով՝ ընդգրկելով Ուշ բրոնզի և Վաղ երկաթի դարաշրջանները։

Ամրոցի կառուցման համար ընտրված վայրն ունի ռազմավարական բացառիկ նշանակություն. այն ոչ միայն իշխող դիրք ունի շրջակա լանդշաֆտի նկատմամբ, այլև հնում եղել է  Արարատյան դաշտը Վայոց Ձորի ու Սյունիքի հետ կապող լեռնային անցումների հիմնական դիտակետն ու հսկիչ հենակետը։

​Ամրոցի ճարտարապետությունը հիմնված է «կիկլոպյան» կոչվող ինքնատիպ տեխնիկայի վրա, որտեղ հսկայական, բազմատոննանոց անմշակ բազալտե քարերը շարվել են միմյանց վրա առանց որևէ կապակցող շաղախի՝ օգտագործելով բացառապես քարերի սեփական ծանրությունն ու միմյանց հետ հարմարեցված դիրքը։

Պարիսպները կառուցվել են երկշերտ շարվածքով, որոնց միջնամասը լցվել է մանր քարերով ու խճով՝ ապահովելով պատերի առավելագույն կայունությունն ու հաստությունը, որը նմանատիպ կառույցներում հասնում է մի քանի մետրի։

Հատկանշական է, որ ամրոցն ունեցել է եռաշար պաշտպանական համակարգ, որի հիմնապատերը տեղ-տեղ պահպանվել են մինչև 1,2 մետր բարձրությամբ՝ պատված դարավոր նարնջագույն ու մոխրագույն քարաքոսերով, ինչը վկայում է հուշարձանի պատկառելի տարիքի և անխաթարության մասին։

​Ամրոցի հարևանությամբ սփռված է ընդարձակ դամբարանադաշտը, որը բաղկացած է քարարկղային թաղումներից և կրոմլեխներից։ Այս հանգամանքը փաստում է, որ վայրը ծառայել է ոչ միայն որպես ժամանակավոր ապաստարան կամ ռազմական կայազորի տեղակայման վայր, այլև եղել է մշտական բնակեցված խոշոր կենտրոն՝ իր հոգևոր և կենցաղային ավանդույթներով։

Հնագիտական շերտերը հարուստ են տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ սև փայլեցված խեցեղենով և բրոնզե իրերով, որոնք լույս են սփռում նախաուրարտական Հայաստանի մշակույթի վրա։

​Տեղանքը գտնվում է ծովի մակարդակից բարձր դիրքում, ինչը բարդացնում է հասանելիությունը, սակայն այցելուներին պարգևում է բացառիկ տեսարան դեպի Արարատ լեռը և Ուրծի լեռնաշղթան։

Հուշարձանը գտնվում է պետական պահպանության ներքո և  Հայաստանի հնագույն պատմության կարևորագույն վկաներից մեկն է։ 

Հուշարձանը գտնվում է Արարատի մարզի Լանջառ գյուղից մոտ 1 կմ հարավ-արևմուտք՝ բարձրադիր լեռան եռանկյունաձև և անառիկ գագաթին։

Կոորդինատները՝ 39.8144° N, 44.9761° E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության