Արարատի մարզի ամենախորհրդավոր ու գեղատեսիլ վայրերից մեկը Մանկունքի լեռներն ու համանուն ձորն են։

Գտնվելով «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի սրտում՝ այս տարածքը միահյուսում է անձեռակերտ բնությունը, միջնադարյան ճարտարապետությունն ու դարավոր լեգենդները։

Տարածքը հայտնի է գիհու նոսր անտառներով, բարձր լեռնային մարգագետիններով և խորը, ժայռոտ կիրճերով։

Այստեղ հաճախ կարելի է տեսնել Հայկական մուֆլոնների և բեզոարյան այծերի։

Ըստ ավանդության՝ երբ թշնամին հարձակվում է այս բնակավայրի վրա, տեղի բնակիչները որոշում են երեխաներին թաքցնել լեռների անմատչելի քարանձավներում և անտառի խորքերում գտնվող վանքում, որպեսզի նրանք փրկվեն գերությունից կամ մահից։ Ասում են, որ հենց այդ մանուկների պատվին էլ տեղանքը կոչվել է Մանկունք, իսկ եկեղեցին՝ Սուրբ Ստեփանոս Մանկունք։

Կա նաև մեկ այլ վարկած, ըստ որի՝ եկեղեցին կառուցվել է ի հիշատակ «բեթղեհեմյան անմեղ մանուկների», որոնց մասին հիշատակվում է Աստվածաշնչում։

Քանի որ տարածքը գտնվում է արգելոցի խորքում, այստեղ չկան ավտոճանապարհներ, մարդկային աղմուկ կամ բնակավայրեր։

Դա կատարյալ վայր է նրանց համար, ովքեր փնտրում են վայրի բնություն։

Սյս լեռներում է գտնվում Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին, որը շրջապատված է հսկայական խաչքարերով, որոնք կարծես աճել են հողից։

Դրանց վրա կան բարդ քանդակներ, որոնք տարիների ընթացքում ծածկվել են մամուռով՝ ստեղծելով միստիկ տեսարան։

Ձորի տարածքում կան սառնորակ և քաղցրահամ աղբյուրներ, որոնք հայտնի են իրենց մաքրությամբ։

Զբոսաշրջիկների համար կարևոր է հաշվի առնել, որ սա «դժվար հասանելի» ուղղություն է.։

Քանի որ տարածքը վայրի է, խորհուրդ է տրվում գնալ միայն պրոֆեսիոնալ գիդերի հետ կամ արգելոցի տեսուչների ուղեկցությամբ։

Մանկունքի լեռները գտնվում են  «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի սրտում։

Գեղամա լեռնաշղթայի հարավարևմտյան լեռնաճյուղերի մասն են։ Դրանք ձգվում են Ազատ և Վեդի գետերի ջրբաժան գոտում։

Բարձրագույն գագաթը Վազասարն է (2214 մ)։

Կոորդինատներ. 40° 01' 22" N, 44° 54' 45" E