Մոշաղբյուրի Հովհաննու Սուրբ Կարապետ վանքը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության 14-րդ դարի ամենաարժեքավոր հուշարձաններից մեկն է:

Այն հայտնի է նաև «Սպիտակավոր» անվամբ և  Օրբելյան ու Պռոշյան իշխանական տոհմերի փառահեղ անցյալի վկան է։

Վանքի գլխավոր կառույցը՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1301թ.։Պատվիրատուն եղել է Օրբելյան Տարսայիճ իշխանի որդի Ջալալ իշխանի կինը՝ Գոնցան:

Եկեղեցու հարավային պատի վիմագիր արձանագրության համաձայն՝ կառուցողը Բուտն է:

Արևմտյան շքամուտքի բարձրարվեստ քանդակների հեղինակը Սարգիս վարդապետ նկարիչն է:

​Հովհաննու Սուրբ Կարապետը եղել է ինքնաբավ և հզոր հոգևոր-տնտեսական կենտրոն:

Այն ներառում է  կենտրոնական գմբեթավոր կառույցը`Սուրբ Աստվածածինը,  եկեղեցուն հարավ-արևմուտքից կից դամբարանատունը և զանգակատունը, միաբանության բնակելի տարածքները, ջրմուղը և ջրավազանները:

Ամբողջ համալիրը շրջապատված է եղել պարսպով:

Համալիրի մաս է կազմում նաև հին գերեզմանոցը:

​Համալիրն առանձնանում է իր բացառիկ դեկորատիվ հարդարանքով:

Արևմտյան մուտքի բարավորն ու դրա վերնամասը զարդարված են նուրբ և խորը քանդակներով: Եկեղեցու ներսում, մի մեծ քարի վրա, պատկերված է իշխանական տան զինանշանը՝ թևատարած արծիվը, որը ճանկերում բռնել է խոյ: Կառուցված է սրբատաշ քարից, որն ունի բնորոշ ջերմ, բաց երանգ։

​Այսօր վանական համալիրը գտնվում է կիսավեր վիճակում: Եկեղեցու հիմնական կառույցը կանգուն է, պահպանվել է գմբեթի թմբուկն ու վեղարը՝ վերևում խաչով: Զանգակատունը, դամբարանատունը և միաբանության սենյակները մեծամասամբ փլուզված են: Տարածքը քարքարոտ է, շրջապատված լեռներով և չոր բուսականությամբ, ինչը հուշարձանին հաղորդում է վեհաշուք ու խորհրդավոր տեսք:

​Մոշաղբյուրի Հովհաննու Սուրբ Կարապետ վանքը ոչ միայն աղոթատուն է, այլև միջնադարյան Հայաստանի իշխանական տոհմերի փառքի, հայ քանդակագործության և ինժեներական մտքի կենդանի հուշարձան:

Վանական համալիրը գտնվում է Մոշաղբյուր գյուղատեղիից մոտ  1 կմ հյուսիս-արևելք`փոքրիկ ձորակի եզրին, Ուրծի լեռների հյուսիսային լանջին, Վեդի-Լուսաշող ճանապարհի աջ կողմում:

Կոորդինատներ: 39.9144°N, 44.9294°E

Լուսանկարները `Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային վարչության ֆեյսբուքյան էջից։