Իլկասարի կամ Օձասարի նորահայտ ամրոցը Արարատի մարզի հնագիտական ամենաարժեքավոր բացահայտումներից մեկն է, որը լույս է սփռում տարածաշրջանի հնագույն պաշտպանական համակարգերի և բնակեցման պատմության վրա:

Այս ամրոցը տեղակայված է Իլկասար լեռան դժվարամատչելի գագաթին, որտեղից տեսանելի է ողջ Արարատյան դաշտը, ինչը հնում ունեցել է բացառիկ ռազմավարական նշանակություն՝ թույլ տալով վերահսկել շրջակա տարածքներն ու հնարավոր վտանգները:

Հուշարձանի ճարտարապետական հիմքը կազմում են հզոր պաշտպանական պատերը, որոնք օղակաձև շրջանցում են լեռան քարքարոտ գագաթը՝ կրկնելով բնական ռելիեֆի կորությունները և ստեղծելով անառիկ միջնաբերդի տպավորություն:

Ամրոցի կառուցվածքային առանձնահատկություններից առավել ուշագրավ են գագաթնամերձ հատվածում՝ գլխավոր մուտքի հարևանությամբ հայտնաբերված ջրահավաք-պահեստարանները:

Այս քարե ջրավազանները կառուցվել են անձրևաջրերն ու ձնհալի ջրերը կուտակելու համար, ինչը վկայում է այն մասին, որ ամրոցը նախատեսված է եղել երկարատև կեցության կամ պաշարումների դիմակայելու համար, քանի որ լեռան վրա բնական աղբյուրներ չկան:

​Հուշարձանի մասնագիտական ուսումնասիրություններն իրականացվել են «Պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի հուշարձանների պահպանության բաժնի գլխավոր մասնագետ Լևոն Մկրտչյանի և ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող Գ. Սարգսյանի կողմից:

Թեև ամրոցի հստակ թվագրումը դեռևս պահանջում է խորքային պեղումներ, կառուցողական ոճը և տեղանքի բնույթը թույլ են տալիս այն դասել բրոնզե կամ երկաթե դարաշրջանների կիկլոպյան կառույցների շարքին (մ.թ.ա. 2-1-ին հազարամյակներ):

Այս ամրոցը ոչ միայն ռազմական կետ է եղել, այլև հավանաբար ծառայել է որպես տեղական իշխանավորի նստավայր կամ ապաստարան հարակից բնակավայրերի համար:

Այս ամրոցի «վերհանումը» թույլ է տալիս ավելի լավ հասկանալու Արարատի մարզի հնագույն բնակեցման պատմությունը:

Այն կարող է դառնալ նաև հետաքրքիր ուղղություն զբոսաշրջիկների և արշավականների համար, ովքեր հետաքրքրված են «անհայտ» Հայաստանով։

​ Կոորդինատներն են՝ 39.95727°N, 44.75709°E

Լուսանկարը`Հուշարձանների պահպանության Արարատի մարզային ծառայության