Արարատյան դաշտը թաքցնում է հազարամյակների պատմություն, որի ամենաարժեքավոր էջերից մեկը Հայանիստի «Ոսկե բլուր» հնավայրն է։ Սա Կուր-արաքսյան մշակույթի եզակի հուշարձաններից է, որը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել մ.թ.ա. 4-3-րդ հազարամյակների մարդու կենցաղի և հավատալիքների մասին։

«Ոսկե բլուրը» բազմաշերտ բնակատեղի է, որի հիմնական շերտը պատկանում է վաղ բրոնզի դարին (մ.թ.ա. 3500–2500 թթ.):

Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են կլոր և ուղղանկյուն հատակագծով կացարաններ։ Շինությունների հիմքերը քարից են, իսկ պատերը՝ հում աղյուսից կամ կավից։

Յուրաքանչյուր կացարանի կենտրոնում եղել է կավե պաշտամունքային օջախ՝ հաճախ զարդարված մարդակերպ կամ կենդանակերպ ելուստներով, ինչը բնորոշ է Շենգավիթյան մշակույթին։

 Գտածոները (աղորիքներ, կավե ամբարներ, հացահատիկի մնացորդներ) փաստում են, որ բնակիչները զբաղվել են զարգացած երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

Հնավայրից հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ նյութեր, որոնք այժմ պահվում են Հայաստանի պատմության թանգարանում։ 

​​​​​​. Սև փայլեցված, վարդագույն ներսով խեցեղեն՝ զարդարված երկրաչափական նախշերով։

​​​​​​. Մարդակերպ և կենդանակերպ արձանիկներ, որոնք կապված են պտղաբերության պաշտամունքի հետ։

​​​​​​. Վանակատից (օբսիդիան) պատրաստված դանակներ, նետասլաքներ և ոսկրե գործիքներ ։

​2024-2025 թվականների նորագույն պեղումները ցույց տվեցին, որ «Ոսկե բլուրը» եղել է տարածաշրջանի խոշորագույն կենտրոններից մեկը։ Այն համարվում է  Շենգավիթի և Մոխրաբլուրի «ժամանակակիցը» և օգնում է վերականգնել Արարատյան դաշտի հնագույն բնակեցման քարտեզը։

Տեղացիներն այն անվանել են «Ոսկե բլուր» , քանի որ, ըստ ավանդության, բլուրը «ոսկի է տվել» (հավանաբար նկատի ունենալով հնագիտական արժեքավոր գտածոները կամ հողի բերրիությունը)։

Բնակատեղին ներառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում և համարվում է հատուկ պահպանվող տարածք։ 

Հնավայրը գտնվում է ՀՀ Արարատի մարզի Հայանիստ գյուղի հարավային և հարավ-արևելյան եզրին, Հրազդան գետի ստորին հոսանքի ձախ ափին։

Աշխարհագրական կոորդինատներ (մոտավոր) . 40.0964° N, 44.3875° E